داستان نويس، منتقد، فيلم ساز و از چهره هاي برجسته روشنفكري ايران است. در مناظره ها و جدال هاي قلمي بين منتقدان ادبي و سينمايي ايران، نام گلستان و نوشته هاي او همواره مطرح بوده است. هر جا كه صحبت از سينماي روشنفكري و فيلم روشنفكري بود نام گلستان نيز به ميان آمده است.با فيلم خشت و آينه است كه سينماي روشنفكري موجوديت يافت و به عنوان يك سينماي آلتر ناتيو در مقابل سينماي فارسي و جريان غالب فيلم سازي در ايران مطرح شد. اگر چه اين نوع سينما پيش از خشت و آينه و با فيلم جنوب شهر فرخ غفاري اعلام موجوديت كرده بود.
ابراهيم گلستان در سال 1301 در شيراز متولد شد. پدرش مدير روزنامه گلستان بود.در سال 1320 به تهران مي آيد و وارد دانشكده حقوق مي شود اما پس از مدتي تحصيل را نيمه كاره رها مي كند و جذب فعاليت هاي سياسي مي شود و همكاري اش را با حزب توده ايران آغاز مي كند. پس از آن به دنبال اختلافي كه با روش سران حزب توده پيدا مي كند، از اين حزب جدا مي شود و پس از مدتي از فعاليت هاي سياسي دست مي كشد و به كار خبري و عكاسي و فيلم برداري براي شبكه هاي تلويزيوني بين المللي و آژانس هاي خبري مي پردازد.
دكتر عباس ميلاني در مقدمه ي كتاب معماي هويدا او را چنين معرفي مي كند: نويسنده اي پرآواز و فاضل است و صراحت كلامش شهره ي خاص و عام... در پنجاه سال اخير در كانون تحولات روشنفكري جامعه ايران بود..."
گلستان در 1321 با صادق هدايت از نزديك آشنا مي شود و دوستي محكمي بين آنها به وجود مي آيد.با اين حال، به رغم علاقه ي گلستان به آثار هدايت و آشنايي اش با دنياي او، به نظر مي رسد كه برخلاف آن چه رايج بود، تاثيري از هدايت نگرفته است.
گلستان در 1326 نخستين قصه اش را به نام " به دزدي رفته ها" مي نويسد كه همان سال در ماهنامه مردم و بعد ها در سال 1328 در مجموعه اي با عنوان آذر،ماه آخر پاييز منتشر مي شود. پيش از آن عمدتا در روزنامه هاي حزبي مقاله هاي سياسي مي نوشت، اما پس از جدا شدن از حزب توده و كنارگيري از فعاليت هاي سياسي، به قصه نويسي مي پردازد.
در همان دوران داستان هايي از ارنست همينگوي، ويليام فاكنر و چخوف را ترجمه و آنها را در يك مجموعه تحت عنوان كشتي شكسته ها منتشر كرد.
بسياري سبك نويسندگي او را متاثر از سبك داستانهاي كوتاه همينگوي دانسته اند. گلستان، اما خود به اين تاثيرپذيري اعتقاد چنداني نداشت و در اين باره مي گويد:" واقعا نادرست خواهد بود كه بگوييم اين از آن جا سرچشمه گرفته."
در سال 1336 مجموعه داستان هاي شكار سايه را منتشر كرد و پس از آن به شدت درگير ساختن فيلم هاي مستند و فعاليت هاي استديو گلستان مي شود.
به دنبال آن با وقفه اي بسيار طولاني، در سال 1346 مجموعه داستاني جوي و ديوار و تشنه و بعد در سال 1348 مد و مه راانتشار مي دهد.
پس از كودتاي 28 مرداد، گلستان همكاري اش را با كنسرسيوم نفت ايران آغاز مي كند. فيلم مستند از قطره تا دريا كه نخستين فيلم مستند گلستان محسوب مي شود، محصول همين دوره است.
بين سالهاي 1336 تا 1341، مجموعه ي شش قسمتي " چشم انداز" را مي سازد كه در تهيه ي آن افرادي چون شاهرخ گلستان( برادر ابراهيم گلستان)، محمود هنگوال، سليمان ميناسيان و فروغ فرخزاد نقش داشته اند.
فيلم مستند آتش يكي از بهترين و درخشان ترين فيلم هاي اين مجموعه است.اين فيلم درباره مهار چاه هاي نفت دچار حريق شده در اهواز است.آتشي كه برخي آن را يكي از بزرگترين آتش سوزي هاي تاريخ نفت دانسته اند و خاموش كردن آن شصت و پنج روز طول كشيد.
آتش در سال 1340 در بخش مسابقه ي فيلم مستند جشنواره فيلم ونيز به نمايش درآمد و برنده ي مجسمه مركور طلايي و مدال شيرسن ماركو شد.
نجف دريابندري درباره فيلم آتش نوشت:« آتش، نخستين فيلم مستند ايراني است كه داراي همه خصوصيات يك اثر سينمايي است و درباره آن مي توان به عنوان يك اثر هنري به طور جدي سخن گفت.»
پس از آن گلستان به سفارش موسسه ملي فيلم كانادا، فيلم كوتاه خواستگاري را مي سازد كه در آن فروغ فرخزاد، پرويز داريوش و طوسي حائري( همسر اول احمد شاملو) بازي مي كنند.ابتدا قرار بود جلال آل احمد در آن بازي كند كه به دلايلي كه گلستان خود در اين گفتگو توضيح مي دهد از كار كناره گرفت و پرويز داريوش را به جاي خود فرستاد.
به دنبال آن، گلستان فيلم مستند «موج و مرجان و خارا» را براي شركت نفت مي سازد كه به اعتقاد بسياري، مهمترين كار مستند گلستان و از بهترين آثار مستند تاريخ سينماي ايران به شمار مي رود.
گلستان در گفتگو با پرويز جاهد مي گويد:« تمام اين چشم اندازها، سياه مشق هايي براي «موج و مرجان و خارا» بود.
به اين ترتيب، بسياري از كارهاي مستند گلستان مورد تحسين و تمجيد منتقدان فيلم و روشنفكران واقعي آن زمان قرار مي گيرد و گلستان به عنوان يك مستند ساز برجسته و به عنوان يكي از پايه گذاران سينماي مستند واقعي ايران، موقعيت يگانه اي پيدا مي كند.
منبع : كتاب نوشتن با دوربين، رو در رو با گلستان. پرويز جاهد، نشر اختران،چاپ پنجم 1394